रेडियोसँग हुर्क़दा: तीनपुस्ते नेपालीको अनुभव

नेपालीहरूले रेडियोसँग साक्षात्कार गरेको झण्डै ७५ वर्षपूरा भैसक्यो । रेडियो सुनेका हरेक व्यक्तिसँग यसबारे केही न केही अनुभव हुन सक्छन् , अमिट सम्झना हुन सक्छन् । कसैसँग धेरै होलान, कसैसँग थोरै । कसैले व्यक्त गर्न सक्छन् भने कसैले सक्दैनन् । कुनै कालखण्डमा कुनै भेकमा रहेका व्यक्तिहरूको रेडियोसँगको सम्बन्ध समाजशास्त्रीय हिसाबले समेत महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने सोचेर यो पुस्तक- रेडियोसँग हुर्कदाः तीनपुस्ते नेपालीको अनुभव तयार गरिएको हो ।

यस पुस्तकमा बेग्लाबेग्लै पृष्ठभूमिका ६४ जना व्यक्तिहरूले रेडियोसँग गाँसिएका आफ्ना जीवनका अविस्मरणीय क्षणहरू , सुन्दर र अमिट सम्झनाहरू र तिनले आफ्नो दैनिकीमा पारेको प्रभावलाई संस्मरणात्मक निबन्धमा उनेका छन् । जेठो पुस्ता, मध्यम पुस्ता र कान्छो पुस्ता गरी तीन खण्डमा विभाजित संस्मरणहरूको यो सँगालोले रेडियो श्रवण प्रक्रियाका विभिन्न आयामलाई उतारेको त छँदैछ नै, तत्कालीन समाजको आर्थिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक परिवेशको पनि केही झलक प्रस्तुत गरेको छ । सम्पूर्ण नेपालीको प्रतिनिधित्व गर्न नसके पनि यी निबन्धहरूले तीन पुस्ताको रेडियो अनुभवको स्वाद भने चखाएकै छन् । साथै यसबारे ऐतिहासिक एवं सामाजिक अन्वेषणका लागि धरातल तयार पारिदिएका छन् ।

शेखर पराजुलीले तथ्यांकशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका छन् । दलित तथा जनजाति र मिडिया, क्षेत्रीय मिडिया, एफएम रेडियो, प्रेसमा वातावरणीय न्यायका सवाल,  रेडियो श्रोता सर्वेक्षणलगायत मिडियाका विभिन्न पक्षबारे उनका विश्लेषात्मक लेखहरु प्रकाशित छन् । उनको सह-सम्पादनमा नेपाली मिडियामा दलित तथा जनजाति (सन् २००१), नेपाली मिडिया सन्दर्भ ग्रन्थ (सन् २००३) र रेडियो नेपालको सामाजिक इतिहास (सन् २००४) प्रकाशित छन् । उनी नेपाली जर्नल रुपान्तरणः समाज अध्ययनका सह-सम्पादक पनि हुन् ।

 

प्रत्यूष वन्तले इतिहासमा विद्यावारिधि गर्नु भएको छ । नेपाली राष्ट्रियता, गोर्खालीहरुको इतिहास, मिडिया, ब्रिटेन/दक्षिण एसियामा क्षेत्रीय प्राज्ञिक अध्ययन, आदिबारे उनका अनुसन्धनात्मक लेखहरु प्रकाशित छन् । उनको सम्पादन/सह-सम्पादनमा विभिन्न पुस्तकहरु प्रकाशित छन् । तीमध्ये नेपालको सन्दर्भमा समाजशास्त्रीय चिन्तन (सन् २००४) र रेडियो नेपालको सामाजिक इतिहास (सन् २००४) पछिल्ला पुस्तकहरु हुन् । उनी Studies in Nepali History and Society जर्नलका पनि सह-सम्पादक हुन् ।
 

पुस्तकमा के छ

• धन्यवाद
   
• भूमिकाः तीन पुस्ताका तीन थरी श्रोता
  सीके लाल
   
• परिचयः रेडियो श्रवणको नेपाली अनुभव
  शेखर पराजुली
   
• जेठो पुस्ता
  • १ . रेडियो घन्कँदाको त्यो साँझ !
         कमल दीक्षित
  • २ . जिन्दगीका धुनहरूमा रेडियो
         सत्यमोहन जोशी
  • ३ . पहिलो पटक रेडियो सुन्दा
         रमेश विकल
  • ४ . रेडियोसित गाँसिएका ती दिन
         मोदनाथ प्रश्रति
  • ५ . पोखरामा रेडियोका सुरु दिनहरू
         केशवराज पराजुली
  • ६ . श्रोताको अनुभूति
         तेजनाथ घिमिरे
  • ७ . बाबु बाकसानन्द !
         हेमराज पहारी
  • ८ . मेरो रेडियो श्रवणको कथा
         दुर्गाप्रसाद भण्डारी
  • ९ . रेडियो मेरो सम्झनामा
         शिव रेग्मी
  • १० . रेडियोः मेरो गुरु
          सनत रेग्मी
  • ११ . रेडियोले ज्यानै जोगायो
          भैरव रिसाल
  • १२ . कुरौटेनीको कथाः मेरो यात्रा
          अभि सुवेदी
  • १३ . सानोमा सुनेको रेडियोको कथा
           खगेन्द्र सङ्ग्रौला
  • १४ . मेरो स्मृतिको पानामा रेडियो
           शिवेन्द्रलाल कर्ण
  • १५ . आर्श्चर्यको मान्छे
           भुवन ढुङ्गाना
  • १६ . लाहुरेदाइको रेडियो, तरुनीका हुल र म फुच्चे
           नोवल किशोर र्राई
• मध्यम पुस्ता
  • १७ . रेडियोका गीत र समयको फेर
           वसन्त थापा
  • १८ . मेरो सम्झनामा पहिलो रेडियो
           हेमबहादुर बिष्ट
  • १९ . रेडियोसँग कसरी परिचित भएँ
           तुलसी भट्टर्राई
  • २० . रेडियोसँग चिनजानः ग्रामोफोनदेखि एफएमसम्म
           विनय कसजू
  • २१ . म आनन्दले पुलकित भएँ
           गोविन्दराज भट्टराई
  • २२ . रेडियो नेपालले दिएको पीडा
           प्रेम कैदी
  • २३ . रेडियोसँग भिजेका पलहरू
           शम्भुप्रसाद हुमागाईं
  • २४ . स्मृतिका पानामा रेडियो नेपाल
           भाउपन्थी
  • २५ . रेडियोको सन्दर्भः सम्झना लाहुरे र केनेडीको
           तीर्थ श्रेष्ठ
  • २६ . रेडियोसँग अटुट नाता
           कृष्ण धराबासी
  • २७ . मेरो आपतको साथी
           श्यामल
  • २८ . समाचारको प्रतीक्षामा बसेका क्षणहरू
           गोविन्दचन्द्र क्षेत्री
  • २९ . गीत सङ्गीतसँगको मेरो नाता
           प्रमोद प्रधान
  • ३० . मेरो जीवनको परिसरमा रेडियो
           सुधा त्रिपाठी
  • ३१ . हजुर्बाको रेडियो र मेरा कविताहरू
           केदार शर्मा
  • ३२ . मेरो जापानी रेडियो
           विप्लव प्रतीक
  • ३३ . रेडियो नेपालले तानेका मेरा चञ्चल क्षणहरू
           सुलोचना मानन्धर
  • ३४ . रेडियोसँगका मेरा नाता सम्बन्धहरू
           गोविन्द वर्तमान
  • ३५ . स्मृतिमा रेडियो र म
           शशिकला मानन्धर
  • ३६ . रेडियोको कथा
           रमण घिमिरे
  • ३७ . जीवन यात्रामा रेडियो
           जगन्नाथ अधिकारी
  • ३८ . मेरो अतीतमा रेडियो
           गुणराज लुइँटेल
  • ३९ . मेरो बौद्धिक ज्ञानको स्रोत रेडियो
           चक्रमान विश्वकर्मा
  • ४० . रेडियोसँग चिनापर्ची
           झलक सुवेदी
  • ४१ . रेडियोको क्रेज र हाम्रो परिवार
           दीपा गौतम
• कान्छो पुस्ता
  • ४२ . रेडियो नेपालः गोलार्धका दुई छेउमा
           रघु मैनाली
  • ४३ . छापाको सपनाः रेडियोको यात्रा
           रवीन्द्र मिश्र
  • ४४ . अमृत फल्ने विषवृक्ष
           धीरेन्द्र प्रेमर्षी
  • ४५ . रेडियोः सोखदेखि ' करिअर' सम्म
           भगीरथ योगी
  • ४६ . भुजेलको आँगनको कालो बट्टा !
           युवराज नयाँघरे
  • ४७ . विदेशमा बस्ने नेपालीहरूका लागि कार्यक्रम
           अनिल भट्टराई
  • ४८ . रेडियो सुन्दै तरकारी केलाएका दिनहरू
           रमा पराजुली
  • ४९ . मेरो रेडियो अनुभव
           राजेन्द्र ज्ञवाली
  • ५० . मेरो बाल्यकालको साथी
           बबिता बस्नेत
  • ५१ . रेडियो र हजुर्बा
           कमल बस्ताकोटी
  • ५२ . बादेखिको बीबीसी सुन्ने बानी
           रमेश पराजुली
  • ५३ . म, मेरी आमा र ' नेशनल पानासोनिक' रेडियो
           जितेन्द्र साह
  • ५४ . किशोर वयको सम्झना
           बीना शर्मा
  • ५५ . रेडियो, म र मेरा वरिपरिका कुराहरू
           सिर्जना सुब्बा
  • ५६ . मलाई ब्युँझाउने रेडियो नेपाल
           शरद केसी
  • ५७ . रेडियो सम्भँदा
           देवान र्राई
  • ५८ . सहरी र्सार्वजनिक वृत्त र रेडियो
           भास्कर गौतम
  • ५९ . रेडियोसँग सहयात्रा
           देवराज हुमागाईं
  • ६० . सम्झनाको अवशेषमा रेडियो
           सुरेश रानाभाट
  • ६१ . एउटा रेडियोको अन्त
           कैलाश राई
  • ६२ . रेडियोसँगको सङ्गत
           हर्षमान महर्जन
  • ६३ . एकान्तको साथी
           कोमल भट्ट
  • ६४ . समय दिने रेडियो
           भवसागर घिमिरे ' माइलो'
• सन्दर्भ सामग्री